Veelgestelde vragen

WAT ZIJN DE BELANGRIJKSTE UITGANGSPUNTEN VAN EEN JENAPLANSCHOOL?

Het Jenaplanconcept wil kinderen zo goed mogelijk begeleiden op hun weg naar volwassenheid. Het gaat daarbij om de volgende punten:

• Het veronderstelt en wil bouwen aan een samenleving waarin alle mensen als gelijke in rechten en waardigheid worden beschouwd.
• Het erkent dat ieder kind een uniek wezen is, dat er recht heeft op zijn eigen identiteit op te bouwen. De begeleiders hebben de plicht de eigen mogelijkheden van elk kind te zoeken en te stimuleren, om hem/haar zo goed mogelijk te helpen bij het vormen van zijn/haar persoon.

Het vormen van een persoonlijkheid kan alleen binnen een gemeenschap. Een van de gemeenschappen waarbinnen een kind opgroeit, is de schoolgemeenschap. Op De Kring willen we de kinderen leren een volledig functionerend lid van die gemeenschap te zijn. Dienstbaar aan die gemeenschap, maar ook weerbaar, kritisch en opkomend voor zichzelf en voor anderen. We willen de kinderen leren zijn/haar vrijheid goed te gebruiken. We willen kinderen leren dat vrijheid ook met verantwoordelijkheid te maken heeft. Het kind zal ook de vrijheid van andere leden van de gemeenschap moeten aanvaarden, mogelijk maken en stimuleren. Op De Kring zullen de verschillen tussen de kinderen positief worden benaderd. Deze verschillen maken het zelfs mogelijk elkaar meer ten dienste te zijn.

WAAROM HEET HET EIGENLIJK JENAPLAN?

Peter Petersen ( 26-6-1884 21-3-1952), de grondlegger van het Jenaplan zegt daarover zelf in zijn boek "Der Kleine Jenaplan" : De naam "Jenaplan" is ontstaan door leden van het Londense comité bij de voorbereiding van de vierde conferentie van de New Eduction Fellowship in Locarno in 1927. Ik zou daar over mijn experiment in Jena spreken. Toen ontstond als inleidend geschrift voor de deelnemers aan deze conferentie: "Der Kleine Jenaplan". Vanaf dat moment werden de ideeën genoemd naar de titel van dit boekwerkje.

• Jena is de stad waar de universiteit ligt waar Petersen werkte.

WIE WAS PETER PETERSEN?

In het Duitsland van na de eerste wereldoorlog ontstond een vernieuwingsbeweging, die zich toelegde op het veranderen van bestaande ideeën over opvoeding en onderwijs. Peter Petersen was actief lid van die beweging. Nadat hij een aantal jaren op een middelbare school in Hamburg had gewerkt en bovendien als teamleider aan een experimentele school voor 10 18 jarigen, werd Petersen hoogleraar Pedagogiek aan de universiteit van Jena. Dat gaf hem de mogelijkheid theorie en praktijk van onderwijsvernieuwing tegelijkertijd te ontwikkelen: De praktijk in de bij de universiteit horende basisschool en de theorie via de faculteit. Het door hem op deze manier ontwikkelde schoolconcept kreeg de naam "Jenaplan". Zijn schoolconcept vindt sinds de jaren 60 ook zijn toepassing in Nederland.

HET JENAPLANCONCEPT DATEERT UIT DE JAREN TWINTIG EN HET DUITSLAND VAN DIE TIJD. KAN ZON SCHOOLMODEL TEGENWOORDIG IN ONS LAND NOG WEL VERANTWOORD ZIJN?

De problemen, waarvoor de school zich in de jaren twintig geplaatst zag, zijn in de kern niet anders dan de problemen, waar de scholen zich tegenwoordig voor geplaatst zien. Op dat gebied kan men in het Jenaplan een aantal gedachten vinden, die zeker niet verouderd zijn, maar juist tegenwoordig nog steeds onverminderd van kracht zijn:

• Doorbreken van het klassikale systeem en het zittenblijven
• Problemen met het zoeken naar vormen van zelfstandig werken
• Het individualiseren
• Het zoeken naar leerstof aansluitend bij de belevingswereld van het kind
• Het zoeken naar vormen om samen te werken
• Hoe ga je met elkaar om
• Zicht hebben op de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen

Het is zaak de Jenaplanpraktijk voortdurend kritisch te bekijken en de dagelijkse praktijk te toetsen aan wat ouders en team aan Jenaplanidealen hebben. Jenaplan is geen gesloten model, maar vraagt per situatie om een interpretatie. Daarom zijn elementen vanuit het Jenaplan niet klakkeloos na te bootsen. Ze hebben te maken met visie en idealen over het werken met kinderen door leerkrachten.

IS JENAPLAN EEN METHODE, EEN SYSTEEM OF EEN MODEL?

Het Jenaplanonderwijs gaat uit van een aantal basisprincipes. Die uitgangspunten gaan over mensen, de maatschappij en opvoeding. Ze zijn niet vrijblijvend. Het zijn normen waaraan het leven en werken in school steeds moeten worden getoetst. Het zijn streefdoelen en ze spelen een belangrijke rol bij de vormgeving van het dagelijks bezig zijn, maar ook het evalueren ervan. Een van de basisprincipes is bijvoorbeeld: Elk mens wordt als totale persoon erkend en waar mogelijk ook zo aangesproken. Zon gedachte zal in de school gestalte moeten krijgen. Kortom, in de schoolpraktijk op De Kring zullen de uitgangspunten omgezet moeten worden in dagelijkse, concrete situaties. Jenaplan onderwijs is een model, waarin veel ruimte is om gevarieerd te handelen.

KLOPT HET DAT HIER ALLES MAG EN DAT ER GEEN REGELS ZIJN?

Nee dat klopt niet. Vrijheid is immers een relatief begrip. Vrijheid heeft namelijk een doel: Vrijheid moet je leren goed te gebruiken en heeft te maken met het nemen van verantwoordelijkheid. En zeker in een Jenaplanschool, waar men nastreeft dat elk mens zijn eigen identiteit mag ontwikkelen. Zo betekent vrijheid dus tegelijkertijd een vorm van beperktheid. Leren omgaan met vrijheid, in het belang van jezelf, maar ook in het belang van de ander is een proces van aftasten. Daarin zul je moeten kunnen experimenteren om te ervaren hoe nuances liggen tussen "ruime" en " krappe" vrijheid. In De Kring willen we kinderen laten ervaren hoe regels kunnen ontstaan, hoe zinvol ze kunnen zijn en bovenal hoe "bevrijdend" ze kunnen werken. "Bevrijdend" in de zin dat elk mens gestimuleerd wordt zijn beste krachten in te zetten binnen een sfeer van gerespecteerde regels.

WAAROM NOEMEN JULLIE EEN KLAS EEN STAMGROEP?

Eigenlijk is de vraag verkeerd gesteld. Een stamgroep is een wezenlijk andere groepering. Een klas is een groep kinderen die over het algemeen in hetzelfde jaar geboren zijn. In een stamgroep zitten kinderen van verschillende leeftijden en met verschillende vorderingen in de leerstof bij elkaar. Soms worden kinderen voor enkele cursussen in niveaugroepen geplaatst, maar hun "thuisbasis" is steeds de stamgroep met hun eigen stamgroepleider/ster.

WAT ZIJN DE NADELEN VAN EEN JENAPLANSCHOOL?

Het lijkt beter om te spreken van de positieve of sterke kanten van een bepaalde aanpak en de zwakke of minder sterke kanten ervan. Heel sterk aan een Jenaplanschool als De Kring is, dat het geen star, gesloten systeem is. Het is een aantal ideeën, die mensen inspireren om in hun situatie en met hun mogelijkheden een zo goed mogelijke school te scheppen. Daarbij zullen de basisprincipes als leidraad en toetsteen dienen. Men is dan niet in het wilde weg bezig, maar we proberen gericht te werken aan de realisering van die ideeën. Deze kracht is tegelijkertijd ook de zwakte. Omdat er geen vaste regels zijn hoe je een Jenaplanschool inricht, vindt men een rijke verscheidenheid aan Jenaplanscholen. Er zijn in Nederland zon 240 officiële Jenaplanscholen. Ze zijn aangesloten bij de Nederlandse Jenaplanvereniging. Een Jenaplanschool is altijd zoekende naar mogelijkheden om het onderwijs aan kinderen verder te verbeteren en te ontwikkelen. We zijn er van overtuigd dat Jenaplanscholen in principe geschikt zijn voor alle kinderen. maar omdat kinderen erg verschillend zijn, vraagt dit wel van de groepsleiding veel inzet en kundigheid.

WAAROM MOGEN KINDEREN KIEZEN MET WIE ZE SAMENWERKEN?

Kinderen weten vaak op grond van ervaring met wie ze willen samenwerken. Die samenwerkingsrelatie zal vaak per onderwerp verschillen. Een viering voorbereiden vraagt een bepaalde samenwerking, maar een spreekbeurt houden vraagt weer een andere manier van samenwerken. Kinderen zijn vaak het best gemotiveerd als zij zelf hun keuze ten aanzien van de persoon met wie samengewerkt moet worden, mogen bepalen. Vaak zal er ook een groter verantwoordelijkheidsgevoel ten opzichte van de opdracht zijn, omdat kinderen mogen kiezen. De groepsleider/ster volgt deze keuzeprocessen wel en zal ingrijpen als een kind geholpen moet worden bij het leren van bepaalde vormen van samenwerking.

PAST IEDER KIND OP EEN SCHOOL ALS DE KRING?

Elk kind kan in principe naar een Jenaplanschool, zo lang de opvoeding thuis past bij de gedachte die onze school uitdraagt. Een kind dat opgevoed wordt met elementen die haaks staan op onze idealen, zal zich wellicht niet zo thuis voelen. De Kring is ook huiverig voor competitie tussen kinderen, hoewel de prestaties door een gezonde onderlinge strijd best kunnen toenemen. De Kring vertaalt de prestaties van kinderen niet in cijfers, maar in niveaus. De Kring houdt niet vast aan vaste vormen van straf en beloning al is dat voor kinderen die veel structuur nodig hebben soms wel nodig maar bepaalt per kind de beste aanpak. De Kring leert kinderen assertief en mondig te zijn, maar binnen de grenzen en met respect voor elkaar.

IS ER OOK AANDACHT VOOR MINDER- EN MEERBEGAAFDE KINDEREN?

De Kring streeft ernaar ieder kind optimaal te begeleiden in zijn of haar ontwikkeling tot een evenwichtig mens. In principe is er aandacht en respect voor verschillen tussen kinderen. Extra begeleiding voor kinderen die op welk vlak dan ook meer aandacht nodig hebben, is op onze school geregeld. Ook hiervoor geldt dat een optimale begeleiding alleen mogelijk is, wanneer de ouders en de leerkrachten hierover goed communiceren.

VRAAGT ZO'N SCHOOL NIET TEVEEL VAN DE EIGEN VERANTWOORDELIJKHEID EN ZELFSTANDIGHEID VAN MIJN KIND?

Er wordt op De Kring een beroep gedaan op ieder kind om zich te ontwikkelen tot een zelfstandige, creatieve en verantwoordelijke volwassene. Daarbij verdient het alle aandacht, dat langs een weg van natuurlijke groei en rijping gebeurt. Van geen enkel kind mag iets gevraagd worden dat zijn mogelijkheden te boven gaat. Desondanks moet van ieder kind gevergd worden, dat hij/zij zijn beste vermogens inbrengt en dat hij/zij die ook ontwikkelen wil en zich daarop laat aanspreken. In de praktijk zal het steeds een zoeken zijn om deze twee polen in evenwicht te houden. Vandaar dat zorgvuldig overleg tussen school en ouders hier zondermeer noodzakelijk is. Dit om ieder slecht dan wel goed functioneren van het kind te constateren en daarop aansluitend maatregelen te treffen. De ontwikkeling van kind moet in een sfeer van veiligheid en geborgenheid plaats kunnen vinden. Op De Kring wordt getracht ieder kind die leiding te geven die het nodig heeft. De behoefte daaraan is voor ieder kind verschillend.

ALS MIJN EIGEN KIND STEEDS ANDEREN MOET HELPEN, KOMT HET DAN NOG WEL AAN ZIJN EIGEN WERK TOE?

Op De Kring zijn de kinderen gegroepeerd in stamgroepen. Binnen zon stamgroep bestaan tafelgroepen. Zon tafelgroep bestaat uit 4 6 kinderen, variërend in leeftijd en geslacht. Binnen zon tafelgroep is het mogelijk dat kinderen elkaar zullen helpen, al naar gelang zij daartoe uitgenodigd worden. Meestal vindt hulpverlening over en weer plaats op een natuurlijke manier. Soms kan het gebeuren dat kinderen specifieke hulp inroepen bij een kind in de groep. Het waardevolle hiervan is, dat kinderen leren hulp te vragen en te accepteren en dat kinderen leren zich in te leven in de situatie van een ander kind en dat ze bereidt en in staat zijn om die hulp te geven. Tevens is het voor een kind verrijkend om eerder verworven kennis zo te verwoorden dat het hulpvragende kind de stof begrijpt. Het hulpgevende kind kan daardoor ervaren dat het de stof beheerst. De groepsleider/ster is degene die in de gaten houdt of de hulpverlening redelijkerwijs verloopt. Hij/zij let erop dat kinderen niet teveel belast worden met vragen om hulp.

WORDEN ER WEL EISEN GESTELD AAN KINDEREN?

We willen graag dat kinderen zodanig geprikkeld kunnen worden, dat zij als totale persoon actief zijn. Het is het streven van de groepsleider/ster om kinderen zo uit te dagen, dat zij presteren naar mogelijkheden. Kinderen willen graag presteren, willen graag iets goed doen. Niet als ze de ervaring hebben opgedaan, dat het voor hen te makkelijk of te moeilijk is. Als voor kinderen de opdracht zinvol is en ze de haalbaarheid ervan kunnen inzien, dan gaan ze meestal graag en gretig aan de slag. We streven ernaar om leerprestaties van een kind zich te laten ontwikkelen overeenkomstig zijn of haar aanleg. Dit proces wordt begeleid en gestuurd door de leerkracht. Natuurlijk worden er aan dit proces eisen gesteld. De leerkracht blijft verantwoordelijk voor het hele proces.

HOE DENKEN JULLIE OVER WEDIJVEREN?

Wedijveren heeft tot doel elkaar proberen te overtreffen. Wanneer dit op een natuurlijke manier plaatsvindt, bijvoorbeeld tijdens de gymnastieklessen, hoeft dit niet afgekeurd te worden. Maar meestal vindt wedijveren in een minder ontspannen sfeer plaats, in een sfeer van winnen en verliezen. Op De Kring willen we voorkomen, dat kinderen met elkaar vergeleken worden ten koste van elkaar. Elk kind wil graag samen met en van anderen leren. Het is eigenlijk de enige manier om echt te leren. Daarom is het samenwerken met elkaar zo belangrijk. Prestaties zijn uiterst belangrijk. Ieder kind heeft de behoefte om iets te presteren. In eerste instantie wordt het kind geleerd zijn eigen prestaties te vergelijken met de voorgaande. In tweede instantie willen we kinderen leren hoe om te gaan met de prestaties van anderen. Dat het ene kind goed in rekenen en het andere kind goed is in tekenen, is voor kinderen vaak een duidelijke zaak. Belangrijk is hoe de groepsleider met deze gegevens omgaat. Vandaar dat op De Kring wordt geprobeerd kinderen te leren helpen hun eigen mogelijkheden te leren kennen, hun capaciteiten zo optimaal mogelijk te leren ontwikkelen en daarbij leren leven met kennelijke tekorten.

HOE KUN JE KINDEREN LEREN REKENEN EN LEZEN IN ZO'N GROEP MET VERSCHILLENDE LEEFTIJDEN DOOR ELKAAR?

In een stamgroep zitten kinderen van verschillende leeftijden bij elkaar. Dat betekent dat er op zeer verschillend niveau gewerkt wordt. Terwijl de groepsleider bezig is een klein groepje kinderen te instrueren, werkt de rest van de groep zelfstandig aan andere taken en opdrachten. Kinderen die toch even hulp nodig hebben, vinden die vaak bij een tafelgenoot. Op die manier gaat het leren via een natuurlijke manier van doorgeven.

ZIJN DE STAMGROEPLEERKRACHTEN SPECIAAL OPGELEID VOOR JENAPLANONDERWIJS?

Onze teamleden hebben naast de opleiding voor leerkracht basisonderwijs een aanvullende studie gevolgd voor Jenaplanonderwijs, speciaal onderwijs, remedial teaching, onderwijskundige of lichamelijke oefening of zijn deze aan het volgen. Het team volgt bovendien jaarlijks de nodige bijscholingscursussen die een meerwaarde hebben binnen ons Jenaplanonderwijs.

EEN JENAPLANSCHOOL MAAKT VAAK EEN "ROMMELIGE" INDRUK, IS DAT JUIST?

De rommelige indruk die mensen krijgen van een Jenaplanschool heeft vaak te maken met een vluchtige, oppervlakkige manier van kijken. Neemt men de moeite langer in een Jenaplanschool te kijken dan zal men tot de conclusie komen dat het een "functionele rommeligheid" is. Dat wil zeggen "rommel" die vanuit een bepaalde bedoeling is ontstaan. In een lokaal creëren kinderen en leiding een eigen sfeer. Binnen die sfeer ontstaan ook regels en afspraken. Dat kan in onderling overleg gebeuren, maar ook kunnen ze op natuurlijke wijze ontstaan. Dan hebben we het over innerlijke orde. Dit is een leefsfeer, die ontstaat vanuit het streven naar een zo optimaal mogelijk bezig zijn. Kinderen kunnen tijdens de blokperiode met verschillende opdrachten bezig zijn: individuele opdrachten, topografie, samen een tekst schrijven, een toneelstukje doorspreken, opdrachten maken, e.d. Ogenschijnlijk een "rommelig gebeuren", maar in werkelijkheid één en al activiteit.

WAAROM KOMEN JULLIE ZO VAAK MET DE HELE SCHOOL BIJ ELKAAR?

Als school bij elkaar komen is een manier om vorm te geven aan het gemeenschapsgevoel. Vaak hebben die bijeenkomsten het karakter van een viering. Groepsleiding, kinderen en ouders kunnen hun aandeel hebben, in welke vorm dan ook. De weekopening wordt door een stamgroep georganiseerd voor de andere kinderen binnen De Kring. De weeksluiting kan een manier zijn om terug te kijken wat er zoal in die periode heeft plaatsgevonden, maar de weeksluiting kan ook gebruikt worden om een project af te sluiten. De bedoeling is dat de toeschouwers kunnen proeven wat er zoal bij de kinderen leeft.

HOE IS DE AANSLUITING MET HET VOORTGEZET ONDERWIJS?

Dit is een veelgehoorde vraag, omdat veel ouders voor hun kind na deze school een zo hoog mogelijke vorm van voortgezet onderwijs willen. Op De Kring stimuleren we de kinderen zo, dat ze hun kwaliteiten zo goed mogelijk ontplooien. Rekening houdend met de ontwikkeling en aanleg van een kind zoeken ouders, het kind zelf en de stamgroepleidsters naar een passende vorm van voortgezet onderwijs. Daarbij is het zinvol een aantal vragen beantwoord te krijgen:

• Is het kind geïnteresseerd in "leren" en schoolgaan?
• Is het meer theoretisch of meer praktisch ingesteld?
• Hoe is de werkhouding van het kind?
• Wat wil het kind zelf graag na de basisschool?
• Is het een "vroege" of "late" leerling
• Is het een traag of juist actief kind
• Is het kind geregeld naar school gegaan of zijn er door allerlei bepaalde oorzaken stagnaties geweest?
• Is het misschien beter dat dit kind nog een jaartje door gaat op de basisschool?

De resultaten doorstroming van Kringleerlingen naar de diverse schooltypes van voortgezet onderwijs staan vermeld in de schoolgids.

WAT IS DE PLAATS VAN OUDERS IN SCHOOL?

Een schoolgemeenschap op De Kring wordt gekenmerkt door een voortdurend contact tussen team, ouders en kinderen. In de praktijk betekent dit, dat van ouders gevraagd wordt een actieve rol in school te hebben. Ouderparticipatie staat hoog in het vaandel. Activiteiten van ouders zijn te splitsen in verenigingsactiviteiten en onderwijsondersteunende activiteiten. Verenigingsactiviteiten zijn die activiteiten die betrekking hebben op het goed kunnen voortbestaan van de vereniging en dus van de school, zoals klussendagen, de schoonmaak, het overblijven, de Kringkrant, bestuurswerkzaamheden, etcetera.Onderwijsondersteunende activiteiten zijn die activiteiten die betrekking hebben op het onderwijs zoals vervoer bij excursies, lezen, assistentie bij projecten en expressie, etcetera.Een bijzondere vorm van ouderparticipatie is het overblijven. Aan alle kinderen op De Kring wordt de mogelijkheid geboden tijdens de pauze op school over te blijven. U kunt daar dus gebruik van maken en de ervaring leert dat bijna alle kinderen (en ouders) hier gebruik van maken. De kinderen nemen zelf hun brood en drinken mee en lunchen in de eigen stamgroep. De verantwoordelijkheid van ons unieke overblijfsysteem ligt bij de ouders. Wij gaan ervan uit dat goede begeleiding tijdens het overblijven hoort bij onze vorm van onderwijs en dat wij de begeleiding samen verzorgen. Uw kind kan overblijven dankzij deze vorm van samenwerking, waaraan alle ouders dienen bij te dragen.

HOE KRIJG IK MEER INFORMATIE OVER DE KRINGEN JENAPLANONDERWIJS?

Allereerst door ouders te spreken die al kinderen op De Kring hebben. De directeur en het team zijn ook graag bereid u meer informatie te verstrekken. Maak gerust een afspraak. Ook kunt u de schoolwebsite bezoeken: www.dekring.nl. Meer informatie over Jenaplan kunt u krijgen bij de Nederlandse Jenaplan Vereniging (NJPV), Rembrandtlaan 50, 1741 KJ Schagen. Ook kunt u internet veel informatie over Jenaplan vinden. Tevens bestaat er een Jenaplantijdschrift " Mensen-Kinderen, waarop u een abonnement kunt nemen.